Sự cố mất điện diện rộng tại Cuba không chỉ là một biến cố năng lượng nghiêm trọng ở khu vực Caribe, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ tổn thương của một hệ thống điện khi nhiều điểm nghẽn cùng lúc bộc lộ.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đối mặt áp lực tăng trưởng phụ tải, yêu cầu bảo đảm an ninh cung ứng điện, hiện đại hóa lưới điện và nâng cao năng lực vận hành đang trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với toàn ngành điện, trong đó có Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC).
Sự cố rã hệ thống lưới điện tại Cuba trong tháng 3/2026 cho thấy khủng hoảng điện năng tại quốc đảo này chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo hãng tin Reuters và AP, sau sự cố ngày 16/3, hệ thống điện quốc gia Cuba tiếp tục sụp đổ hoàn toàn vào tối 21/3, đánh dấu lần mất điện lớn thứ ba trong tháng, cũng là lần sập lưới toàn quốc thứ hai chỉ trong vòng một tuần.
.png)
Nguyên nhân trực tiếp được xác định là sự cố bất ngờ tại một tổ máy của nhà máy nhiệt điện Nuevitas, tỉnh Camagüey, trong bối cảnh tình trạng thiếu nhiên liệu kéo dài và hạ tầng phát điện xuống cấp nghiêm trọng. Quá trình khôi phục diễn ra rất chật vật; theo AP, đến đầu ngày 22/3, điện mới chỉ được cấp lại cho khoảng 72.000 khách hàng tại Havana cùng một số cơ sở y tế thiết yếu, trong khi phần lớn phụ tải trên toàn quốc vẫn chưa được khôi phục ổn định.
Từ diễn biến tại Cuba có thể thấy, rủi ro lớn nhất của một hệ thống điện không chỉ nằm ở một sự cố kỹ thuật đơn lẻ, mà ở khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi cung ứng và vận hành. Khi nguồn nhiên liệu phụ thuộc lớn vào bên ngoài, khi thiết bị vận hành nhiều năm không được cải tạo đồng bộ, và khi hệ thống không còn đủ khoảng đệm để ứng phó với biến động bất thường, chỉ một trục trặc trên lưới cũng có thể nhanh chóng lan rộng thành hiệu ứng dây chuyền. Trường hợp Cuba cho thấy khủng hoảng điện năng thường không bắt nguồn từ một nguyên nhân riêng lẻ, mà là kết quả cộng dồn của thiếu nhiên liệu, hạ tầng già cỗi và năng lực phục hồi hệ thống suy giảm.
Với Việt Nam, yêu cầu bảo đảm điện cho sản xuất kinh doanh và đời sống dân sinh đang được đặt ở mức rất cao. Chỉ thị 01/CT-TTg ngày 18/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh nhiệm vụ, giải pháp bảo đảm cung ứng đủ điện trong thời gian cao điểm năm 2026 và giai đoạn 2027-2030. Ở tầm dài hạn hơn, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh tiếp tục khẳng định định hướng phát triển hệ thống điện theo hướng đa dạng hơn về cơ cấu nguồn, tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo, đồng thời mở không gian cho các giải pháp lưu trữ năng lượng; riêng pin lưu trữ được định hướng đạt khoảng 10.000 -16.300 MW vào năm 2030. Điều đó cho thấy an ninh năng lượng trong giai đoạn mới không còn chỉ là câu chuyện có đủ nguồn điện, mà còn là khả năng vận hành ổn định trước các cú sốc từ bên ngoài.
Trong bức tranh đó, vai trò của EVNSPC thể hiện trước hết ở nhiệm vụ bảo đảm an ninh cung ứng điện cho khu vực phía Nam thông qua đầu tư lưới điện, củng cố liên kết hệ thống và nâng cao năng lực vận hành, điều độ. Theo kế hoạch năm 2026, EVNSPC dự kiến khởi công 77 công trình, đóng điện 83 công trình lưới điện 110-220kV, với tổng vốn đầu tư khoảng 17.260 tỷ đồng.
Đây không chỉ là những con số về quy mô đầu tư, mà còn phản ánh nỗ lực gia tăng năng lực truyền tải, san tải, giải tỏa công suất và nâng mức độ sẵn sàng của hệ thống trong bối cảnh phụ tải tiếp tục tăng và cơ cấu nguồn điện ngày càng đa dạng. Với khu vực phía Nam, nơi tập trung cao các hoạt động công nghiệp, thương mại, dịch vụ và phụ tải dân sinh, việc đầu tư đúng tiến độ các công trình lưới điện có ý nghĩa trực tiếp đối với ổn định kinh tế - xã hội.
Thực tế cho thấy, khi tỷ trọng các nguồn điện tái tạo ngày càng lớn, đòi hỏi đặt ra cho lưới điện cũng cao hơn trước. Một hệ thống điện hiện đại không thể chỉ mạnh ở khâu phát điện, mà còn phải linh hoạt ở truyền tải, chính xác trong điều độ và nhanh trong cô lập, khôi phục sự cố. Vì vậy, hiện đại hóa lưới điện, đẩy mạnh số hóa quản lý vận hành, tăng khả năng kết nối và điều khiển từ xa, cũng như chuẩn bị điều kiện kỹ thuật để hấp thụ tốt hơn các nguồn điện phân tán, cần được nhìn nhận là những cấu phần thiết yếu của an ninh cung ứng điện. Đó cũng là cách để hệ thống điện khu vực nâng dần sức đề kháng, không bị động trước các biến động về phụ tải, thời tiết hay nguồn cung đầu vào.
Từ góc nhìn quản trị, sự cố tại Cuba cũng gợi mở một yêu cầu rất quan trọng: đầu tư xây dựng và vận hành hệ thống điện không thể tách rời nhau. Một công trình lưới điện hoàn thành đúng tiến độ sẽ tạo thêm năng lực dự phòng cho vận hành; một giải pháp điều độ hợp lý sẽ giúp giảm tải cho thiết bị; một bước tiến trong chuyển đổi số sẽ rút ngắn thời gian xử lý sự cố và phục hồi cung cấp điện.
Nói cách khác, độ chống chịu của hệ thống điện không hình thành trong một thời điểm, mà được bồi đắp từng ngày từ quyết định đầu tư, từ chất lượng quản trị kỹ thuật và từ năng lực phối hợp của toàn bộ chuỗi vận hành. Đây cũng là lý do vì sao yêu cầu đầu tư đồng bộ, quản lý rủi ro sớm và chuẩn bị phương án vận hành linh hoạt ngày càng trở nên quan trọng với các Tổng công ty phân phối điện.
Sự cố mất điện diện rộng ở Cuba diễn ra cách Việt Nam nửa vòng trái đất, nhưng thông điệp để lại lại rất gần. Trong ngành điện, không có sự an toàn bền vững nếu thiếu dự phòng, thiếu hiện đại hóa và thiếu tầm nhìn dài hạn. Với EVNSPC, mỗi công trình lưới điện được hoàn thành đúng kế hoạch, mỗi giải pháp vận hành được chuẩn bị kỹ lưỡng và mỗi bước tiến trong hiện đại hóa hệ thống đều không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng phụ tải trước mắt, mà còn góp phần xây dựng một hệ thống điện miền Nam ổn định hơn, linh hoạt hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động ngày càng khó lường của môi trường năng lượng toàn cầu./.
