Nghị định 133/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/5/2026 quy định chế tài đối với một số hành vi vi phạm trong phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Để tránh rủi ro phát sinh, hộ gia đình, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp đang có kế hoạch lắp đặt cần nắm rõ thủ tục thông báo, đăng ký và các điều kiện đấu nối ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tiếp tục được nhiều khách hàng quan tâm, nhất là hộ gia đình, cơ sở sản xuất và kinh doanh có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban ngày. Nguồn điện này giúp khách hàng chủ động một phần điện năng tại chỗ, giảm lượng điện mua từ lưới và sử dụng điện hiệu quả hơn trong cao điểm nắng nóng.
cơ sở sản xuất và kinh doanh có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban ngày (ảnh: Nguyễn Tiến Bằng)
Mô hình này chỉ phát huy hiệu quả khi đầu tư và đấu nối đúng quy định. Nghị định 58/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 03/3/2025, đã quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, là nền tảng pháp lý cho điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Văn bản này phân loại trách nhiệm theo quy mô, phương thức đấu nối và nhu cầu bán sản lượng điện dư lên lưới, đồng thời tách rõ hai nhóm thủ tục. Nhóm thông báo áp dụng đối với hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ lắp hệ thống dưới 100 kW có đấu nối với hệ thống điện quốc gia; đồng thời áp dụng đối với tổ chức, cá nhân lắp hệ thống dưới 1.000 kW có đấu nối và không đăng ký bán sản lượng điện dư. Nhóm đăng ký áp dụng đối với hệ thống từ 1.000 kW trở lên; hệ thống dưới 1.000 kW không bán sản lượng điện dư nhưng có nhu cầu cấp Giấy chứng nhận đăng ký phát triển; hoặc hệ thống dưới 1.000 kW có đăng ký bán sản lượng điện dư lên lưới, trừ một số trường hợp được quy định riêng. Thông báo phát triển nguồn điện được gửi đến Sở Công Thương, đơn vị điện lực, cơ quan quản lý về xây dựng và cơ quan phòng cháy chữa cháy tại địa phương theo quy định; thủ tục đăng ký thực hiện tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo phân cấp.
Điểm mới đáng chú ý là từ ngày 25/5/2026, Nghị định 133/2026/NĐ-CP bắt đầu áp dụng chế tài đối với các hành vi không tuân thủ. Mức xử lý được phân theo cấp điện áp đấu nối, công suất hệ thống và hành vi vi phạm; khi áp dụng cho từng chủ thể cụ thể, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ quy định chung về mức phạt tiền của Nghị định 133/2026/NĐ-CP. Với nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ đấu nối hạ áp, hành vi không gửi thông báo phát triển nguồn điện hoặc thực hiện không đúng nội dung đã thông báo bị phạt cảnh cáo. Nếu tái phạm sau 10 ngày kể từ ngày bị xử phạt, mức phạt là 500.000 đến 1.000.000 đồng đối với nguồn có công suất đến 20 kW, và 2.000.000 đến 3.000.000 đồng đối với nguồn trên 20 kW.
Với nguồn đấu nối từ cấp trung áp trở lên, các hành vi như không gửi thông báo, lắp đặt khi chưa được cấp giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện, hoặc thực hiện không đúng nội dung thông báo, giấy chứng nhận có thể bị phạt từ 10.000.000 đến 20.000.000 đồng. Như vậy, quản lý không dừng ở khâu lắp đặt thiết bị, mà còn bao trùm hồ sơ, phương án đấu nối và trách nhiệm vận hành sau khi hệ thống đưa vào sử dụng.
Yêu cầu thông báo, đăng ký không phải là thủ tục hình thức. Khi nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà cùng phát công suất cao vào một thời điểm trong khi phụ tải tại chỗ thấp, lưới hạ áp hoặc trạm biến áp khu vực có thể phát sinh quá tải cục bộ. Việc nắm trước quy mô, vị trí và phương án đấu nối giúp đơn vị điện lực đánh giá khả năng tiếp nhận của lưới, kiểm tra yêu cầu đo đếm, bảo vệ, chống phát ngược, qua đó bảo đảm an toàn vận hành.
Đối với các hệ thống có đấu nối với lưới điện quốc gia, khách hàng cần xác định rõ hệ thống của mình thuộc nhóm nào: không đấu nối, đấu nối hạ áp, đấu nối trung áp, có bán điện dư hay chỉ tự sử dụng. Việc phân loại đúng ngay từ đầu giúp khách hàng chuẩn bị hồ sơ phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để đơn vị điện lực địa phương xem xét điều kiện đấu nối, yêu cầu đo đếm, bảo vệ và các nội dung kỹ thuật liên quan theo quy định.
Cách làm an toàn là liên hệ điện lực địa phương trước khi chốt công suất, thiết bị và đơn vị thi công, để được hướng dẫn cụ thể về thủ tục thông báo, đăng ký, điều kiện đấu nối và yêu cầu an toàn liên quan. Làm đúng từ đầu giúp hệ thống vận hành ổn định, tránh rủi ro bị xử phạt khi nghị định mới có hiệu lực, đồng thời bảo đảm an toàn cho cả khách hàng lẫn lưới điện phân phối./.
