Từ những mái trường vùng cao đến khu vực đô thị, các tấm pin năng lượng mặt trời đang dần trở thành hình ảnh quen thuộc trong trường học tại Lâm Đồng. Không chỉ giúp tiết kiệm từ 20 – 25% chi phí điện năng, mô hình điện mặt trời mái nhà còn mở ra một cách tiếp cận giáo dục mới nhằm giúp học sinh hiểu về năng lượng sạch từ chính nơi các em học tập mỗi ngày. Trong hành trình chuyển dịch xanh ấy, sự đồng hành giữa nhà trường và ngành điện đang tạo nên những giá trị vượt ra ngoài những con số tiết kiệm điện đơn thuần.
Từ những mái ngói phủ nắng…
Giữa cái nắng đầu mùa, hệ thống pin năng lượng mặt trời trên mái Trường tiểu học Đức Thắng 1 (374 Trần Hưng Đạo, Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ vận hành. Dòng điện tạo ra từ ánh nắng ban ngày đang góp phần duy trì hoạt động của hàng chục phòng học, thiết bị giảng dạy và hệ thống chiếu sáng trong toàn trường. Đó cũng là hình ảnh đang dần xuất hiện tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, nơi phong trào điện mặt trời mái nhà không còn dừng ở câu chuyện thử nghiệm mà đã bước sang giai đoạn lan tỏa tích cực nhất.
Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 13 trường học đã lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất hơn 101,160 kWp. Trong đó, 6 trường triển khai theo Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg và 7 trường triển khai theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP. Nếu đặt trong bức tranh chung hơn 1.005.571 kWp điện mặt trời mái nhà toàn tỉnh, con số này chưa phải lớn. Nhưng điều đáng nói là các công trình được triển khai ngay trong môi trường giáo dục, nơi tác động không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở giá trị xã hội và ý thức cộng đồng.
Tại Trường THCS & THPT Chi Lăng (số 08 Phan Chu Trinh, phường Lâm Viên- Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng), hệ thống điện mặt trời công suất 12 kWp được đưa vào vận hành đã giúp nhà trường giảm đáng kể chi phí điện phục vụ giảng dạy và sinh hoạt. Ông Lê Chiến Thắng, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ “Trước đây, vào mùa nắng nóng, chi phí điện cho hệ thống quạt, máy chiếu, phòng tin học tăng khá cao. Sau khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà, mức tiêu thụ điện giảm rõ rệt, bình quân tiết kiệm khoảng 35 – 40% chi phí điện hàng tháng. Quan trọng hơn là học sinh được tiếp cận trực tiếp với mô hình năng lượng sạch ngay trong trường học”.
Không riêng Trường THCS & THPT Chi Lăng, nhiều trường học khác cũng đang ghi nhận hiệu quả rõ rệt từ mô hình này. Tại Trường THCS Đạ Kho (xã Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng) điện mặt trời mái nhà giúp giảm áp lực chi thường xuyên, tạo điều kiện để nhà trường đầu tư thêm cho cơ sở vật chất và các hoạt động chuyên môn. Ông Phạm Quốc Dũng, Hiệu trưởng Trường THCS Đạ Kho cho biết “Hiệu quả nhìn thấy ngay là tiết kiệm điện. Nhưng giá trị lớn hơn là thay đổi nhận thức. Học sinh nhìn thấy những tấm pin trên mái trường mỗi ngày, từ đó hiểu rằng năng lượng tái tạo không phải điều gì xa vời mà rất gần gũi với cuộc sống”.
Không chỉ tiết kiệm điện, mà còn gieo “hạt giống xanh”
Điểm đặc biệt của điện mặt trời mái nhà trong trường học nằm ở chỗ đây là khu vực sử dụng điện chủ yếu vào ban ngày trùng với thời điểm hệ thống phát điện hiệu quả nhất. Điều đó giúp các trường tận dụng tối đa nguồn điện tại chỗ, đồng thời góp phần giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện quốc gia vào giờ cao điểm nắng nóng. Theo thống kê, nhiều trường học sau khi lắp đặt điện mặt trời mái nhà đã tiết kiệm từ 20-25% chi phí điện năng so với giai đoạn trước đây. Khoản kinh phí giảm được tiếp tục được tái đầu tư cho hoạt động giáo dục, cải thiện điều kiện học tập cho học sinh.
Tại Trường Trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi (xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng) mô hình điện mặt trời còn được lồng ghép vào các hoạt động ngoại khóa về bảo vệ môi trường và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Bà Trần Thị Minh Nguyệt, Hiệu trưởng nhà trường nhận định “Giá trị của hệ thống điện mặt trời không chỉ nằm ở lượng điện tạo ra. Điều quan trọng hơn là học sinh được hình thành ý thức sống xanh từ thực tế. Các em hiểu rằng tiết kiệm điện là trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng và môi trường”.
Từ những bài học trực quan ấy, điện mặt trời mái nhà đang trở thành “giáo cụ sống” trong hành trình giáo dục phát triển bền vững. Nhiều giáo viên cho biết, khi được tận mắt quan sát hệ thống vận hành, học sinh hứng thú hơn với các chủ đề liên quan đến môi trường, biến đổi khí hậu và năng lượng tái tạo. Những khái niệm vốn khô khan trong sách giáo khoa trở nên gần gũi hơn thông qua chính mái trường các em đang học tập.
Đằng sau những mái trường phủ pin năng lượng mặt trời là sự đồng hành của ngành điện trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ đấu nối. Thời gian qua, Công ty Điện lực Lâm Đồng đã phối hợp với các địa phương, cơ sở giáo dục đẩy mạnh tuyên truyền sử dụng điện an toàn, tiết kiệm và hiệu quả đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các trường triển khai điện mặt trời mái nhà theo đúng quy định.
Có thể thấy, phong trào này không chỉ tạo thêm nguồn năng lượng sạch mà còn góp phần hình thành văn hóa tiết kiệm điện trong học đường điều mang ý nghĩa lâu dài đối với xã hội. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, đặc biệt vào mùa khô, mỗi mái trường lắp đặt điện mặt trời hôm nay đang góp thêm một phần vào bài toán đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Đó là khi những đứa trẻ lớn lên dưới những mái trường biết “làm ra điện”, các em sẽ hiểu rằng phát triển không chỉ là tiêu thụ nhiều hơn, mà còn là biết sử dụng hiệu quả hơn những nguồn tài nguyên thiên nhiên mà cuộc sống ban tặng. Và từ những mái trường đầy nắng ấy, hành trình chuyển dịch xanh đang bắt đầu bằng những điều rất giản dị: một tấm pin trên mái ngói, một bài học về tiết kiệm điện và sự đồng hành lặng thầm giữa nhà trường với ngành điện hôm nay./.
