Trong đời sống thường ngày, hình ảnh những đàn chim thảnh thơi đậu thành hàng trên các sợi dây điện đã trở nên quá quen thuộc, khiến không ít người lầm tưởng rằng loài chim hoàn toàn "miễn nhiễm" với dòng điện và việc chim đậu trên đường dây tải điện sẽ không bao giờ gây ra sự cố.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn kỹ thuật điện, thực tế lại phức tạp và tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn rất nhiều. Đối với đường dây điện hạ thế, hai chân của con chim cùng tiếp xúc trên một điểm của dây dẫn nên hiệu điện thế qua hai chân chim gần như không có (hiệu điện thế qua hai chân của con chim xấp xỉ bằng không), vì vậy dòng điện không chạy qua cơ thể chim nên chim không bị điện giật.
Thế nhưng, tại các hệ thống lưới điện trung thế và cao thế với cấp điện áp hàng chục đến hàng trăm kV, thường nguy cơ phóng điện lại rất lớn. Khi chim sải cánh hoặc bay lên hạ cánh, sải cánh dài của các loài chim lớn có thể vô tình chạm đồng thời vào hai dây pha khác nhau, hoặc nối liền khoảng cách giữa dây dẫn đang mang điện với các bộ phận khác như xà, sứ, thân trụ điện… tạo thành đường dẫn ngắn mạch gây phóng hồ quang điện ngay tức thì.
Ngoài ra, chim thường mang rơm, rác, cành cây khô, thậm chí cả các sợi dây thép, phế liệu kim loại lên các vị trí đỉnh cột, chuỗi cách điện để làm tổ. Vào những ngày mưa ẩm, sương muối mù mịt, những vật liệu này bị ngấm nước sẽ biến thành vật dẫn điện, gây ra sự cố phóng điện bề mặt chuỗi cách điện.
Phân chim thải ra bám lâu ngày trên các bát sứ cách điện làm suy giảm khả năng cách điện; khi gặp độ ẩm cao dễ dẫn đến hiện tượng phóng điện vầng quang, gây sự cố chập mạch, làm nhảy rơ-le ngắt điện diện rộng.
Tập tính của các loài chim thường chọn các vị trí như máy cắt trên cột điện, dưới xà hoặc dưới chân sứ đứng, bên trong thân trụ …. làm nơi cư trú và làm tổ, đe dọa trực tiếp đến sự vận hành an toàn của thiết bị điện, gây ra đoản mạch đường dây, nhảy aptomat, đồng thời nhân viên sửa chữa cũng phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn lớn trong quá trình dọn dẹp tổ chim.
Các loài chim như: chim sáo, quạ, cò... thường có thói quen tìm đến đậu tại các vị trí cao, thoáng như xà cột, dao cách ly, FCO/LBFCO chuỗi sứ tại các trạm biến áp. Tình trạng chim bay đậu, làm tổ trên các trụ điện cao thế, đường dây trung - cao thế và trạm biến áp… đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự cố phóng điện, ngắn mạch, làm gián đoạn cung cấp điện diện rộng.
Để giải quyết bài toán này, ngành điện đã và đang ứng dụng nhiều loại thiết bị, máy đuổi chim từ truyền thống đến hiện đại, bảo đảm dòng điện vận hành an toàn, liên tục và trách nhiệm bảo tồn thiên nhiên hoang dã, ngành Điện tuyệt đối không sử dụng các biện pháp tiêu cực như săn bắt, bẫy hay tiêu diệt chim. Thay vào đó, ngành Điện triển khai các giải pháp công nghệ xua đuổi nhân đạo, thân thiện với môi trường sinh thái.
Một trong những giải pháp đang triển khai thí điểm là lắp thiết bị đuổi chim tích hợp tia laser quét trái - phải, siêu âm & cảm biến hồng ngoại thông minh cho đường dây trên không… để cho các loài chim ra xa những vị trí có thể gây ra sự cố khi chúng đến đậu vào.
Hiện tại, Công ty Điện lực Cà Mau đã phối hợp với nhà sản xuất lắp đặt thử nghiệm thiết bị đuổi chim tại trụ 59 tuyến 477KA và trụ 48 tuyến 475KA thuộc phạm vi quản lý vận hành của Điện lực U Minh.
Hệ thống này sử dụng một thiết bị tạo tia laser thông số kỹ thuật chuẩn an toàn, có khả năng xoay quét tự động liên tục. Các loài chim vốn có thị giác rất nhạy cảm với luồng ánh sáng mạnh. Khi tia laser quét qua, chim sẽ lầm tưởng đó là một vật thể nguy hiểm đang lao đến, ngay lập tức bay đi nơi khác.
Điểm ưu việt của máy đuổi chim laser là phạm vi tác động rộng, hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, hoàn toàn không gây tổn hại đến sức khỏe hay tính mạng của đàn chim. Giải pháp này vừa bảo vệ toàn vẹn tính mạng cho các loài chim, giữ gìn sự cân bằng sinh thái tự nhiên, vừa ngăn ngừa triệt để các sự cố lưới điện, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cho cộng đồng.
Trước tiên Công ty Điện lực Cà Mau đang triển khai thí điểm tại 02 vị trí trên. Bước đầu qua theo dõi, thiết bị đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc xua đuổi các cá thể chim trời bằng ánh sáng và chuyển động hoàn toàn mang tính sinh học, giúp giúp bảo vệ đàn chim thay vì áp dụng các biện pháp xua đuổi, tiêu diệt tiêu cực. Công ty sẽ tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của thiết bị trên trước khi đưa vào ứng dụng trên diện rộng trong toàn khu vực lưới điện nhằm đảm bảo an toàn cung cấp điện và an toàn thiết bị điện trong vận hành./.
