Đầu tư và phát triển lưới điện

Phương án cấp điện cho các đảo bằng cáp ngầm (110kV, 22kV) đã được các bộ, ngành và ngành điện tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng, cho thấy lợi thế hơn hẳn so với các phương án khác (xây nhà máy nhiệt điện, điện gió hay năng lượng mặt trời) cả về tính ổn định, bền vững và chi phí vận hành. Khi đi vào vận hành, điện lưới quốc gia sẽ làm thay đổi bộ mặt đời sống kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống dân sinh, góp phần bảo đảm an ninh quốc phòng, giữ vững chủ quyền biển đảo thiêng liêng của đất nước.

"Khát" điện giữa trùng khơi

Bí thư Huyện ủy kiêm Chủ tịch UBND huyện Cô Tô Nguyễn Ðức Thành nhận định, thiếu điện là tình trạng chung của các vùng đảo nước ta. Quả thật, người dân, doanh nghiệp trên các huyện đảo Cô Tô, Lý Sơn, Phú Quốc đang phải chịu thiệt thòi khi phải mua điện với giá đắt hơn rất nhiều so với đất liền, chưa kể nhiều nơi còn không được sử dụng điện 24/24 giờ. Ðồng chí Nguyễn Ðức Thành cho biết, do giá dầu tăng, giá thành sản xuất điện tăng rất cao, gây sức ép về chi phí cho các cơ quan, đơn vị, các hộ dân và ngân sách huyện. Trạm điện trung tâm huyện có giá thành sản xuất điện thấp nhất cũng là 9.500 đồng/kW giờ, các hộ tiêu thụ đóng tiền ở khung giá điện thấp nhất (cho 50 kW giờ đầu tiên) cũng là 3.600 đồng, khung giá cao nhất (từ kW giờ thứ 301 trở lên) là 9.000 đồng/kW giờ, còn lại ngân sách huyện hỗ trợ. Ở hai xã Ðồng Tiến và Thanh Lân, giá thành sản xuất điện trung bình từ 15 đến 20 nghìn đồng/kW giờ, cá biệt có cụm máy phát đi-ê-den lên đến 25 nghìn đồng/kW giờ. Ngân sách huyện hỗ trợ số tiền tương đương 0,4 lít dầu/kW giờ; số tiền còn lại do các hộ dân tự đóng góp. Mỗi năm ngân sách huyện phải chi khoảng bảy tỷ đồng dành cho hỗ trợ tiền dầu phát điện và sửa chữa, bảo dưỡng hệ thống cấp phát điện. Ðến nay, chỉ có khu vực trung tâm đảo Cô Tô mới được cấp điện 23/24 giờ. Trong dịp hè, do quá tải, hệ thống điện khu vực trung tâm huyện liên tục đóng, ngắt; một số khu dân cư bị cắt điện vào giờ cao điểm; một số cơ quan của huyện cũng liên tục nhiều ngày không có điện trong giờ hành chính.

Phó Giám đốc Công ty Ðiện lực (CTÐL) Quảng Ngãi Cao Chức cho biết: Tại đảo Lý Sơn hiện có bảy tổ máy phát điện đi-ê-den nhưng thực chất chỉ còn ba tổ hoạt động với công suất 1.300kW. Cung không đủ cầu cho nên Ðiện lực Lý Sơn phải phân chia cấp điện cho gần 5.000 hộ dân ở hai xã An Hải và An Vĩnh theo từng đêm trong khoảng sáu tiếng từ 17 đến 23 giờ hằng ngày. Người dân hiện đang phải mua điện với giá khá cao: 2.100 đồng/kW giờ (50 kW giờ đầu tiên); 3.500 đồng/kW giờ (từ kW giờ thứ 50 trở lên). Tuy vậy, mỗi năm ngành điện vẫn phải bù lỗ khoảng 11 tỷ đồng. Hơn 21 nghìn dân trên đảo Lý Sơn đang phải chịu khổ, thiệt thòi vì thiếu điện. Nhà nào mỗi năm cũng tốn vài triệu đồng để sắm bình ắc-quy. Ông Võ Cà, 74 tuổi, ở đội 16, thôn Ðông, xã An Hải bảo: "Dân Lý Sơn thèm điện lưới quốc gia lắm!". Còn chủ nhà nghỉ Bình Yên (xã An Vĩnh) Nguyễn Thới nói rằng, hôm nào có khách trọ là ông phải trực đến 23 giờ đêm để chạy máy phát điện. Ông mong mỏi từng ngày Lý Sơn có điện lưới quốc gia 24/24 giờ để mở rộng kinh doanh tốt hơn. Chủ tịch UBND huyện đảo Lý Sơn Trần Ngọc Nguyên cho biết: Thiếu điện là nguyên nhân chính kìm hãm sự phát triển kinh tế, nhất là thương mại, dịch vụ và du lịch trên đảo. Dù xác định kinh tế biển là mũi nhọn nhưng đến thời điểm này, ở Lý Sơn chưa có cơ sở chế biến thủy sản nào. Nhiều du khách đến Lý Sơn chỉ sau một đêm ngủ tại đảo không chịu nổi cái nóng hầm hập nên đành trở vào đất liền.

Trong khi đó, tại đảo Phú Quốc, nhu cầu điện năng liên tục tăng trưởng với tốc độ rất cao, trung bình hơn 25%/năm. Hiện công suất máy phát điện đi-ê-den ở Phú Quốc là 24,7 MW, sản lượng điện thương phẩm năm 2013 dự kiến lên tới 65 triệu kW giờ. Giá bán điện ở Phú Quốc cũng rất cao, điện sinh hoạt dưới 50kW giờ: 2.050 đồng/kW giờ đối với hộ nghèo và cận nghèo; 2.568 đồng/kW giờ đối với hộ thường; điện sản xuất, kinh doanh và dịch vụ: 7.992 đồng/kW giờ. Tuy nhiên, ngành điện luôn phải gánh lỗ do chênh lệch quá lớn giữa giá bán điện và giá thành sản xuất. Năm 2012, ngành điện lỗ 158 tỷ đồng; năm 2013 dự kiến lỗ tới 180 tỷ đồng.

Vì dòng điện cho biển đảo

Trong số các dự án thì dự án đưa điện lưới ra đảo Cô Tô đang triển khai sôi động và sẽ về đích sớm nhất. Dự án được UBND tỉnh Quảng Ninh giao CTÐL Quảng Ninh (Tổng công ty Ðiện lực miền bắc - EVNNPC) làm chủ đầu tư, khởi công ngày 4-11-2012 với tổng vốn gần 1.107 tỷ đồng, trong đó tỉnh Quảng Ninh đầu tư hơn 883 tỷ đồng, còn lại là vốn của EVNNPC xã hội hóa. Công trình có tổng chiều dài hơn 65,8 km, trong đó có bốn tuyến cáp ngầm 22 kV dưới biển dài tổng cộng 22,6 km thi công với công nghệ hiện đại và phức tạp; đường dây 110 kV trên không dài 23,2 km và đường dây 22 kV trên không dài hơn 20,4 km (gồm cả nhánh rẽ); xây tám trạm cắt 22 kV và một trạm biến áp phân phối 22 kV. Tại vị trí số 44 trên đảo Trà Ngọ (huyện Vân Ðồn), kỹ sư Lê Minh Ðoan, phụ trách kỹ thuật của Công ty cổ phần Xây lắp điện 1 (PCC1) cho chúng tôi biết, thời tiết biển ở đây rất phức tạp, nhiều hôm sóng đánh dữ dội nên tàu không thể cập bờ được, mặt bằng thi công hầu như không có, bê-tông đều phải trộn trên tàu... Các móng trụ cột điện tại đây đều được xây dựng với tiêu chuẩn cao hơn cột xây trên đất liền như bê-tông có phụ gia chịu mặn, móng được gia cố đá hộc bao quanh để chống sóng biển, thân trụ được sơn bi-tum chống ăn mòn... Anh em quyết tâm đến giữa tháng 7 hoàn thành xong các vị trí móng để bắt đầu dựng cột. Phó Chánh Văn phòng CTÐL Quảng Ninh Nguyễn Minh Ðức cho chúng tôi biết: Nhà thầu Prymian Powerlink Srl (I-ta-li-a) khẩn trương hoàn tất giai đoạn sản xuất cáp ngầm và cam kết đến ngày 25-7 bàn giao cáp, sau đó tiến hành ngay giai đoạn thi công để kết thúc việc lắp đặt cáp vào ngày 10-10-2013.

Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Ðiện lực miền trung (EVNCPC) Thái Văn Thắng cho biết, Tập đoàn Ðiện lực Việt Nam (EVN) và đơn vị tư vấn đã hoàn thành khảo sát, thiết kế và thẩm định dự án, chuẩn bị trình Bộ Công thương phê duyệt dự án và cơ chế đầu tư, phấn đấu đầu tháng 9 tới khởi công, hoàn thành và đóng điện vào tháng 9-2014. Quy mô dự án gồm: 8,7 km đường dây 22 kV trên không trong đất liền thuộc huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi), 26,219 km cáp ngầm được chôn và neo cố định ở độ sâu từ 0,5 đến 1 m dưới đáy biển bằng tàu chuyên dụng. Riêng những đoạn đáy biển có đá ngầm, sẽ sử dụng phương tiện cơ giới đào rãnh trước khi tiến hành thả cáp xuống đáy biển.

Dự án cáp ngầm biển 110 kV Hà Tiên - Phú Quốc do Tổng công ty Ðiện lực miền nam (EVNSPC) làm chủ đầu tư với tổng vốn 2.493 tỷ đồng sử dụng nguồn vốn từ khoản vay của Ngân hàng Thế giới (WB) trong chương trình hỗ trợ phát triển chính sách cải cách ngành điện giai đoạn 2 (DPL2) và vốn EVNSPC. Ngày 3-5-2012, EVNSPC đã ký hợp đồng gói thầu EPC với nhà thầu Prymian Powerlink triển khai thiết kế, sản xuất cáp và hạng mục trên không, dự kiến bắt đầu thi công và lắp đặt cáp vào quý I-2014, hoàn thành đưa vào hoạt động vào tháng 7-2014. Ðến thời điểm này, dự án đang được triển khai theo đúng tiến độ. Việc sản xuất cáp ngầm được thực hiện tại I-ta-li-a đúng theo cam kết và có sự kiểm tra thường xuyên, chặt chẽ của chủ đầu tư.

Thiếu vốn, thi công khó khăn

Ðưa điện ra đảo điều kiện thi công rất phức tạp, thời tiết biển khắc nghiệt; việc vận chuyển vật tư, thiết bị ra đảo cũng khó khăn không kém.  Có dịp đi thực tế một số vị trí xây móng cột tại mép đảo Trà Ngọ (Vân Ðồn, Quảng Ninh) thuộc dự án đưa điện lưới ra đảo Cô Tô, chúng tôi tận mắt chứng kiến khó khăn, vất vả trong thi công tuyến đường điện này. Bão số 2 vừa đi qua khiến việc thi công của nhà thầu PCC1 bị gián đoạn mấy ngày. Gió bão đánh tan tành lán trại, anh em kỹ sư và công nhân phải ăn lương khô và tá túc tại trạm kiểm lâm gần đó. Việc xây dựng được móng cột điện cao hơn 10 m ở mép đảo, một bên là vách núi dựng đứng, thì khâu vận chuyển xi-măng, đá, sắt thép ra hết sức khó khăn và tốn kém. Ông Huỳnh Quốc Vinh, Chủ nhiệm dự án đưa điện ra đảo Lý Sơn thuộc EVNCPC cho biết, so với Cô Tô hay Phú Quốc thì Lý Sơn phức tạp hơn nhiều, điểm sâu nhất trên tuyến cáp lên tới hơn 900 m. Ðịa hình đáy biển, dòng chảy ở miền trung phức tạp hơn nhiều. Khu vực này thường xuyên bị bão, gió với cường độ sóng rất mạnh, việc thi công cũng như bảo trì, sửa chữa sau này sẽ khó khăn hơn.

Nhưng khó nhất lại là huy động vốn cho các dự án. Ðến nay, dự án đưa điện ra đảo Cô Tô mới huy động được 630 tỷ đồng. Ðể hoàn thành dự án cần thêm khoảng 500 tỷ đồng nữa. Tuy nhiên, dự án này được tiến hành theo hình thức xã hội hóa: Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia đầu tư. Vừa qua, tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức Chương trình ủng hộ kinh phí đưa điện ra đảo Cô Tô với chủ đề  "Chung tay thắp sáng vùng biển đảo Cô Tô", thu hút được các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đóng góp 205 tỷ đồng cho dự án. Anh Hoàng Văn Năng, Phó Ban quản lý Dự án đưa điện lưới ra huyện đảo Cô Tô thuộc CTÐL Quảng Ninh giải thích cho chúng tôi biết: Việc đầu tư lưới điện ra đảo hết sức tốn kém. Chỉ riêng tiền chế tạo và rải cáp đặc chủng (tích hợp cả cáp quang) với nhiều lớp bảo vệ đặc biệt chống ăn mòn đã chiếm tới một nửa tổng mức đầu tư dự án.

Dự kiến tháng 8 tới, khi tất cả các khâu chuẩn bị sẵn sàng, nhà thầu Prymian sẽ cho tàu chuyên dụng vào khu vực Vân Ðồn và Cô Tô bắt đầu rải và chôn cáp ngầm. Từ nay đến tháng 10-2013 là giai đoạn cao điểm của thi công, rất cần vốn thanh toán cho nhà thầu, nhất là gói thầu EPC ngay trong tháng 7 này phải thanh toán tới 45% giá trị gói thầu. Xác định đây là dự án có ý nghĩa hết sức quan trọng, UBND tỉnh Quảng Ninh, CTÐL Quảng Ninh cũng như nhà thầu đang nỗ lực hết sức để bảo đảm đưa dự án hoàn thành đúng tiến độ. Lãnh đạo CTÐL Quảng Ninh còn cho biết, nhà thầu PCC1 còn ưu tiên tập trung rất đông nhân lực, phương tiện về thi công dự án, thậm chí có lúc chủ đầu tư chưa có tiền thanh toán thì PCC1 sẵn sàng ứng vốn để thi công.