Chính sách chất lượng

Tư duy mới cho những "mạch máu" năng lượng

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, thách thức lớn nhất của các dự án đường dây và trạm biến áp (TBA) 110kV thường không nằm ở kỹ thuật hay nguồn vốn, mà tập trung ở khâu chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng (GPMB). Có những dự án thiết bị đã sẵn sàng nhưng vẫn chậm triển khai kéo dài chỉ vì vướng vài vị trí móng trụ, hoặc quy trình thẩm định thiết kế qua nhiều bước, mất nhiều thời gian.

Luật Xây dựng 2025 ra đời với tinh thần phân định rõ giữa vai trò quản lý nhà nước và quyền chủ động của chủ đầu tư. Điểm đáng chú ý nằm ở việc tinh gọn một số khâu thủ tục, giảm các bước trung gian không cần thiết, đồng thời tăng trách nhiệm giải trình của chủ thể thực hiện. Thay vì phải chờ đợi quá lâu ở khâu thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở như trước đây, Luật mới tăng quyền chủ động cho chủ đầu tư trong việc tổ chức thẩm định và phê duyệt theo quy định (trừ một số trường hợp đặc biệt), đồng thời yêu cầu bảo đảm tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn và các điều kiện an toàn liên quan.

Với EVNSPC, quy định này mang ý nghĩa như một sự “cởi trói” về thời gian trong tổ chức thực hiện. Khi chủ động hơn ở khâu thẩm định theo đúng khuôn khổ pháp luật, tiến độ chuẩn bị và khởi công các công trình lưới điện cấp bách có thể được rút ngắn đáng kể, đáp ứng kịp thời nhu cầu phụ tải tăng trưởng nhanh tại các khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam.

Lời giải cho bài toán "con gà - quả trứng" về mặt bằng

Một trong những thay đổi được giới chuyên môn và các Ban Quản lý dự án quan tâm nhất là cơ chế tách GPMB. Điều 16 Luật Xây dựng 2025 đã chính thức luật hóa việc cho phép tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập hoặc dự án thành phần (khi đáp ứng điều kiện theo quy định).

Trước đây, vòng luẩn quẩn “chưa hoàn tất thủ tục dự án thì khó triển khai GPMB; chưa GPMB thì không thể thi công” đã kìm hãm tiến độ của nhiều tuyến dây 110kV đi qua địa bàn phức tạp. Với cơ chế mới, tư duy “mặt bằng đi trước” có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn. EVNSPC có thể chủ động phối hợp với các địa phương triển khai GPMB ngay từ khi có chủ trương đầu tư, qua đó giảm nguy cơ “thi công chờ mặt bằng”.

Điều này tạo ra lợi ích kép: nhà thầu khi trúng thầu có điều kiện tiếp cận “mặt bằng sạch” để tổ chức thi công, hạn chế khiếu nại; đồng thời chủ đầu tư cũng giảm áp lực phát sinh chi phí do biến động giá vật tư, nhân công khi dự án kéo dài.

Giấy phép xây dựng với công trình 110 kV: “miễn phép” không đồng nghĩa “miễn thủ tục”

Với đường dây và TBA 110 kV đi qua nhiều địa bàn, hồ sơ giấy phép/miễn phép thường là điểm dễ vướng do liên quan đồng thời đất đai – quy hoạch – an toàn – môi trường – PCCC và kết nối hạ tầng. Luật Xây dựng 2025 làm rõ điều kiện cấp giấy phép theo nhóm tiêu chí (Điều 44), giúp việc rà soát hồ sơ “đúng – đủ – thống nhất” ngay từ đầu trở nên khả thi hơn.

Điểm cần đặc biệt lưu ý đối với công trình 110 kV là: nhiều trường hợp được miễn giấy phép vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thông báo khởi công; thậm chí có nhóm trường hợp phải thông báo kèm hồ sơ tương ứng hồ sơ xin phép (trừ đơn) theo quy định tại khoản 3 Điều 43. Đây là khác biệt quan trọng về mức độ “chuẩn hóa nghĩa vụ” so với cách tiếp cận trước đây, khi yêu cầu thông báo khởi công và nộp hồ sơ thiết kế với công trình miễn phép đã có nhưng chưa được “tầng hóa” rõ ràng như Luật mới.

Đồng thời, Luật quy định quản lý trật tự xây dựng được thực hiện từ khi cơ quan quản lý tiếp nhận thông báo khởi công đến nghiệm thu, bàn giao đưa vào khai thác (Điều 47) và xác định rõ nghĩa vụ thông báo khởi công (bằng văn bản hoặc trực tuyến) như một điều kiện khởi công (Điều 48).

"Lá chắn" pháp lý trước biến động thị trường

Bên cạnh câu chuyện tiến độ, Luật Xây dựng 2025 còn bổ sung công cụ cho công tác quản trị rủi ro hợp đồng – lĩnh vực vốn nhạy cảm trong các dự án đầu tư công và dự án sử dụng vốn nhà nước.

Trong bối cảnh giá nguyên liệu biến động và rủi ro thiên tai ngày càng khó lường, việc thực hiện hợp đồng trọn gói đôi khi tạo áp lực lớn cho nhà thầu, ảnh hưởng tiến độ và chất lượng thi công. Khắc phục điều này, Luật mới đưa định nghĩa cụ thể về “Sự kiện bất khả kháng” và “Hoàn cảnh thay đổi cơ bản” vào văn bản luật, đồng thời quy định nguyên tắc xử lý linh hoạt tại Điều 85.

Đây là cơ sở quan trọng để EVNSPC và các đối tác thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, đúng quy định. Việc chuẩn hóa bộ hồ sơ chứng cứ (nhật ký thi công, biên bản hiện trường, xác nhận tác động…) sẽ giúp xử lý, điều chỉnh hợp đồng (khi đủ điều kiện) một cách chặt chẽ, bảo đảm hài hòa lợi ích các bên, đồng thời tuân thủ nghiêm các quy định về quản lý chi phí và phòng ngừa thất thoát vốn nhà nước.

Chuyển đổi số: Không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc

Không dừng lại ở thủ tục giấy tờ, Luật Xây dựng 2025 đặt nền móng cho “xây dựng số” thông qua quy định về Cơ sở dữ liệu quốc gia hoạt động xây dựng (Điều 14). Theo đó, dữ liệu từ mã dự án, thiết kế, giấy phép đến hoàn công cần được chuẩn hóa, liên thông và bảo đảm khả năng truy xuất.

Đối với một doanh nghiệp có mạng lưới trải rộng như EVNSPC, đây là động lực để đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa “hồ sơ số dự án”. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, minh bạch không chỉ phục vụ yêu cầu kết nối với CSDL quốc gia mà còn giúp tối ưu công tác quản lý tài sản, thuận lợi trong truy xuất thông tin phục vụ thanh tra, kiểm toán và quản lý vận hành sau này.

EVNSPC cần làm gì trước giờ "G"?

Dù Luật có hiệu lực toàn diện từ ngày 01/7/2026, một số quy định quan trọng sẽ có hiệu lực sớm từ ngày 01/01/2026. Để không bị động trước những thay đổi này, EVNSPC cần một lộ trình chuẩn bị kỹ lưỡng, có trọng tâm và phù hợp thực tiễn quản trị dự án.

Một điểm cũng cần rà soát từ sớm là cách “định danh” dự án theo khung pháp lý mới. Trước đây, nhiều dự án của doanh nghiệp nhà nước thường được gọi theo nhóm “vốn nhà nước ngoài đầu tư công”. Sang Luật Xây dựng 2025, cách tiếp cận chuyển sang phân loại theo hình thức đầu tư (đầu tư công, PPP, đầu tư kinh doanh…), vì vậy EVNSPC cần chuẩn hóa việc phân nhóm dự án 110 kV theo đúng “hình thức đầu tư” để áp dụng quy trình quản lý chi phí, hợp đồng và thẩm quyền quyết định cho thống nhất.

Trước hết là công tác rà soát các dự án chuyển tiếp, việc phân loại rõ ràng các dự án triển khai trước và sau các mốc thời gian hiệu lực là rất quan trọng nhằm áp dụng đúng căn cứ pháp lý, tránh chồng chéo trong hồ sơ và thủ tục. Đặc biệt, các hợp đồng ký trước 01/7/2026 cơ bản vẫn thực hiện theo quy định hiện hành, nhưng cần lưu ý các quy định của Luật mới liên quan xử lý tình huống bất khả kháng/hoàn cảnh thay đổi cơ bản để chủ động phương án quản trị rủi ro.

Tiếp đến là chủ động về năng lực. Khi được trao quyền chủ động nhiều hơn trong thẩm định thiết kế và quản lý chất lượng, trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư cũng tăng tương ứng. Việc kiện toàn quy trình nội bộ, xây dựng ma trận trách nhiệm rõ ràng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý dự án là yêu cầu then chốt.

Có thể nói, Luật Xây dựng 2025 mở ra hành lang pháp lý thuận lợi hơn, đồng thời đặt ra chuẩn mực cao hơn về trách nhiệm và tính minh bạch. Việc tận dụng hiệu quả “bộ công cụ” mới để đưa các công trình điện về đích đúng kế hoạch, góp phần bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định và hiệu quả cho miền Nam sẽ phụ thuộc đáng kể vào sự chủ động và linh hoạt trong khâu tổ chức thực hiện của chính EVNSPC./.